WIKI

“Zamislite svijet u kome svaka osoba na ovoj planeti ima slobodan pristup celokupnom ljudskom znanju. To je ono što mi sada radimo.” - Jimmy Wales, osnivač Wikipedie

Svesni smo da ne može svaki čovjek na svijetu da posjeduje znanja iz multidispiplinarnih znanja. Pa je podjela znanja, rada i specijalizovanje ljudi za pojedine discipline omogućava u slučaju prenosa tih istih znanja da se kreira jedinka koja se karakteriše znanjima iz multidisiplinarih oblasti. Upravo takvo društvo se naziva informaciono društvo, a doba u kojem se nalazimo se naziva informaciono doba.

Rieč wiki je skraćena forma od havajskog viki-viki, što znači "brzo". Prvi wiki je kreiran 1995. godine sa ciljem kreiranja autorskog alata koji bi širokoj populaciji korisnika omogućio da jednostavno postavljaju sadržaje na web-u. 

U Wiki stranicama korisnici mogu dodati, obrisati ili editovati sav sadržaj, ponekad i bez potrebe da se registruju na stranicu. Osnovna karakteristika Wiki sistema je da svi koji pristupe toj stranici, ravnopravno učestvuju u procesu stvaranja novih znanja. Ne postoji brži način za uređivanje i otpremanje hiperteksta od Wikija! Tome je djelimično razlog otvoreni pristup, a djelimično jednostavno, ogoljeno autorsko pravo. Wiki je web stranica koju je moguće jednostavno i brzo modifikovati uz korišcenje jednostavne sintakse.  

Wiki nije samo Wikipedija, kao što se često misli. Upravo je ovaj jednostavni alat omogućio razvoj takve globalne distribuirane enciklopedije. Naziv Wikipedija složenica je koja je nastala od riječi wiki i enciklopedija, jer se ova globalna enciklopedija oslanja upravo na principe otvorenosti, saradnje, doprinosa i jednostavnosti, odnosno temelje wikija. Ti su temelji omogućili da saradnjom korisnika weba na globalnom nivou nastane resurs ovakvih razmjera i važnosti. 

Naziv wiki se odnosi i na grupu alata koji podržavaju navedene principe brzine, jednostavnosti i otvorenosti. Korisnicima stoji na raspolaganju mnogo vrsta wiki alata, a koji će odabrati jednom kad se odluče da koriste wiki zavisi o njihovim mogućnostima i potrebama.

Bez sumnje najdominantniji wiki alat u ovom trenu je MediaWiki koji gotovo da je postao Microsoft wiki svijeta. Takodje tu je i WikiSpaces. Uz njih postoji i niz drugih popularnih alata koji se koriste na globalnom nivou, ali i mnoštvo individualno i lokalno razvijenih alata korištenih prvenstveno u lokalnom okruženju.

Iako je to rjeđe slučaj, valja spomenuti da osim wikija koji kao platformu koriste web, postoje i personal wikiji koje korisnici preuzmu na svoj racunaro i koji im omogućavaju jednostavnu primjenu i uređivanje teksta za web s njihovog vlastitog računara. Jedan takav primjer je Tiddly wiki.

E-LEARNING

E-learning (e-Učenje, e-Obrazovanje) možemo definisati kao način učenja korišćenjem elektronske tehnologije, kao izvođenje obrazovnog procesa uz pomoć elektronske tehnologije ili pak kao elektronski podpomognuto učenje. Uobičajeno je, danas, da se pod terminom e-learning podrazumijeva obrazovni proces koji se realizuje uz pomoć ICT-a. E-learning-om se može nazvati i obogaćivanje tradicionalne nastave u učionici, vizuelizacijom određene teme uz pomoć projektora i računara na primjer. Upotreba novih medija (npr. obrazovnog softvera) olakšava spoj klasičnog i interaktivnog, odnosno tradicionalnog i modernog.

E-learning predstavlja omogućavanje pristupa materijalima za učenje, skriptama, multimedijalnim prezentacijama i ostalim obrazovnim resursima preko Interneta, uz kontinuirano testiranje, provjeru znanja na svim nivoima, elektronsku komunikaciju sa profesorima i drugim polaznicima kursa. Korisnik sam može organizovati svoje učenje, s mjesta i u vrijeme koje mu odgovara. Obrazovni programi su dostupni i osobama koji iz bilo kojih razloga ne mogu učestvovati u klasičnoj nastavi i obrazovnim programima.

Kada se govori o učenju na daljinu često je u upotrebi niz termina: Distance Learning, Distance Training, Distance Education, eLearning (e-Learning, „e“Learning), Online (On-line) Education, Virtual Instruction, Virtual Education, Virtual Classrooms, Electronic Classroom, Blended Learning...
Shvatanje ovih termina kao sinonima nije slučajno. Svima njima zajedničko je da pretpostavljaju proces učenja u kojem su izvor znanja i primalac fizički udaljeni i u kojem je njihov odnos posredovan primjenom ICT-a, a pojedinačno oslikavaju nijansiranje opcija unutar samog procesa učenja na daljinu.

Kada i kako je počelo da se primenjuje?

Učenje na daljinu nastalo je mnogo prije nego što bismo najprije pomislili. Naravno, ne u obliku u kojem ga mi danas poznajemo i koristimo, ali ono je imalo istu ulogu – prevazići fizičku udaljenost zarad prenošenja znanja.
Pionir Distance Learning-a bio je Isaac Pitman, učitelj stenografije. On je primijenio učenje na daljinu u radu sa svojim studentima još 1840. godine u Engleskoj. Zadavao im je da prepisuju kratke poruke iz Biblije i vraćaju mu na pregled poštom. Održavao je komunikaciju sa studentima širom zemlje i podjednako uspiješno im prenosio znanje. Takav način obučavanja studenata, preteča današnjeg učenja na daljinu, pokazao je odmah svoju kvalitativnu, ekonomičnu, pragmatičnu stranu i slobodniju, u odnosu na tradicionalne metode, primjenu.

Kako je istorijski teklo primenjivanje i ko su bili prvi korisnici?

Učenje na daljinu se na početku svog razvoja primarno upotrebljavalo korišćenjem poštanskog sistema pružajući mogućnost obrazovanja ljudima koji su bili spriječeni da prisustvuju nastavi u klasičnim školama. Tako je prvi stepen razvoja učenja na daljinu bio ustvari Correspondence Learning. Koristile su ga žene zbog isključenosti iz programa istitucionalnog obrazovanja koje je bilo namijenjeno tada samo muškarcima, zatim, zaposleni građani koji su bili na radnim mjestima tokom održavanja nastave i oni koji su živjeli isuviše daleko od obrazovnih centara.
Otkriće radija, 1920. godine, i prispeće televizije, 1940. godine, podstaklo je razvoj novih mogućnosti za učenje na daljinu. Novim medijima, putem kojih se i obrazovni program emitovao, slušateljstvo se proširilo do nemerljivih granica. Učenje na daljinu dobija time potpuno drugačiju dimenziju i postaje već nezaobilazan način saznavanja. Komercijalizacijom Interneta čitav proces učenja na daljinu biva olakšan, obogaćen većom ponudom specijalističkih programa i stepenom slobode koju imaju korisnici u izboru programa, kao i načina pohađanja.

Kada je i gde učenje na daljinu dobilo institucionalno priznati status?

Univerzitet u Londonu, 1859. godine, prvi je univerzitet koji je ponudio stepen ili rang obuke za učenje na daljinu, zasnovan na njegovom spoljašnjem programu. Drugi pionir u institucionalizovanju ovog vida edukacije bio je Univerzitet u Južnoj Africi, koji je uveo Correspondence Education kurseve prije 1946. godine. Najveći Distance Education univerzitet u Velikoj Britaniji, Open University, postoji od 1969. godine. U Nemačkoj je sličan otvoren 1974. godine, Fern Universitat u Hagenu.
Širom svjeta danas postoji više od 90 institucija, najčešće pod nazivom Open University, a po uzoru na davno nastali Open University  u Engleskoj, koji primarno ističu značaj učenja na daljinu.

Danas se e-učenje primjenjuje na svim nivoima obrazovanja. Od predškolskog obrazovanja pa do specijalizovanih programa profesionalne edukacije polaznici imaju mogućnost izbora da li će nastavu pohađati na tradicionalan način ili putem učenja na daljinu. Procjenjuje se da u svijetu danas ima više od 130 miliona online učenika i da je godišnja stopa rasta broja polaznika oko 20%. Na učenje na daljinu utroši se godišnje više od 23 milijarde dolara na svjetskom nivou. Ovi podaci mijenjaju se vrlo brzo jer popularnost e-učenja čini da se broj učenika stalno povećava. Osnovne prednosti e-učenja su prilagodljivost, praktičnost, mogućnost rada na bio kom mjestu koje ima priključak na Internet i usvajanje znanja brzinom koja odgovara svakom studentu.

KLASIFIKACIJA ALATA ZA E-LEARNING


Klasifikacija alata za elektronsko učenje nije jednoznačno određena iz razloga što se vrste i namijene alata neprestano mijenjaju, pojavljuju se novi alati, dok raniji alati dobijaju neku novu funkciju. Alati za elektronsko učenje su sada u žiži interesovanja široke populacije i predstavljaju područje koje se ubrzano mijenja i napreduje.
Na osnovu podijele Centra za učenje Centre for Learning & Performance Technologies iz Velike Britanije, osnovne dvije kategorije alata za e-učenje su:

• Alati za upravljanje sopstvenim učenjem, za razmijenu sadržaja i grupnu kolaboraciju 
• Alati za kreiranje, isporuku i upravljanje e-učenjem

Svaka kategorija ima svoje podkategorije sa listama pripadajućih alata.

Obzirom na veliki broj postojećih alata, kao i na veliki broj korisnika tih alata, Centar za učenje Džejn Hart neprestano prati i anketira korisnike o postojićim alatima. Na osnovu tih informacija je izdvojeno 100 najboljih alata za e-učenje sa aspekta upotrebljivosti (Toolset for Learning 2009).

Top 100 alata za e-učenje možete pogledati ovdje.

Od velike sveobuhvatne liste alata e-učenja,izdvojena je grupa najkorisnijih besplatnih alata koje bi trebao da ima i koristi svaki profesionalac koji se bavi e-učenjem i podučavanjem uopšte.

U ovoj grupi alata se nalaze alati za upravljanje sopstvenim učenjem, kao i alati za kreiranje nastavnih sadržaja. Većina alata pripada grupi Web 2.0 alata koji promovišu socijalni i kolaborativni pristup učenju.



Top 25 alata za e-učenje:

• Firefox (Web browsers)
• Delicious (Social bookmarking)
• Google Reader (RSS readers)
• Google Mail/Gmail (Email Tools)
• Skype (Instant messaging/voice call tool)
• Google Calendar (Productivity Tools (online))
• Google Docs (Document creation tools, Document hosting tools, Presentation creation tools)
• iGoogle (Personal start page tools)
• SlideShare (Presentation hosting tools) 
• Flickr (Image/photo hosting tool)
• VoiceThread (Collaborative presentation tools)
• WordPress (Blogging Tools) 
• Audacity (Audio/podcast creation tools)
• YouTube (Video creation tools, Video hosting tools)
• Jing (Screen capture tools, Screencasting tools
• PB Wiki (Wiki Tools)
• PollDaddy (Polling /Survey tools) 
• Nvu (Web Authoring Tools)
• Yugma (Web Meeting/ Conferencing Tools)
• Ustream (Live video/broadcast tools) 
• Ning (Private social networking Tools) 
• FreeMind (Mindmapping Tools)
• Exe (Course authoring tools)
• Moodle (Course/Learning Management systems) 
• Twitter (Microblogging tools)

PROTOPAGE

Protopage je vaša personalna strana na web-u, kojoj možete pristupiti sa bilo kog računara ili mobilnog telefona. Kao i iGoogle, Protopage omogućuje primanje i pregledanje najnovijih vijesti, čuvanje bookmark-a, to-do lista itd.
Možete podesiti da vaša strana bude privatna, javna ili da podesite lozinke koje možete razmijeniti sa određenim prijateljima i kolegama. Kakva će strana biti zavisiće od toga šta vam je potrebno.

Vaša strana je organizovana u tabove, a oni su grupisani u kategorije. Sav sadržaj je smješten u plutajuće kontejnere/panele koji se pritiskom na zaglavlje mogu pomjerati, dok se njihov sadržaj mijenja iz editora koji se aktivira kada se na panel klikne dva puta. Osim položaja, moguće je mijenjati boju pozadine, brisati postojeće i dodavati nove panele. Na ovakvom mestu korisnik može ostavljati bjelješke, manje tekstove, slike, konfigurisati primanje vijesti putem RSS-a, čitati svoje email poruke, menjati boju pozadine i dodavati čak kompletne Web strane sa neke druge lokacije.

Da biste mogli da koristite Protopage sve što je potreno jeste da se registrujete, što možete uraditi ovdje. Tada će se prikazati osnovna Protopage strana koja uključuje brojne Protopage vidžete (wideget) koji se mogu ukloniti, pomerati i/ili menjati.

BLOG

Blog (duži naziv weblog) je publikacija na internetu koja sadrži prvenstveno periodičke članke tako da se najnoviji članci nalaze se na vrhu stranice.Blogovi mogu biti individualni i kolaborativni. Mogu biti u obliku časopisa, tematski, lični.

Blog se može napraviti jako jednostavno, brzo i besplatno. Ima više načina kako možete besplatno napraviti svoj blog. Jedan od načina je da se prijavite na neki od besplatnih blog servisa.

Najpoznatiji internacionalni blog servisi su wordpress.com i blogger.com.

Mali je broj ljudi koji nisu čuli za wordpress. To je po mišljenju mnogih najpoznatija i najbolja blog platforma. Wordpress je, naravno, potpuno besplatan čak i u punoj verziji. Na wordpress se možete prijaviti ovdje. Dovoljno je da kliknete na link za prijavu, popunite prazna polja, i kroz nekoliko trenutaka možete početi sa blogovanjem. Naravno, ima i dodatnih opcija. Dostupan je i na našem jeziku.

Drugi jako poznati internacionalni blog servis, gde se potpuno besplatno može napraviti blog jeste blogger. To je besplatni blog servis čiji je vlasnik Google. Možda nije tako lijep, i nema puno dodataka i besplatnih tema kao wordpress, ali je jednostavan i funkcionalan. Na ovaj besplatan blog servis se možete prijaviti ovdje. Kao i wordpress i blogger je dotupan na našem jeziku.

Postoje i domaći blog servisi koji rade po istom principu kao i prethodno opisana dva. Neki od njih su npr. Blog.co.yu, MojBlog.rs, Blog.hr, i mnogi drugi.